اختلالات خوردن
اختلال خوردن دقیقاً چیست؟
باورهای غلط رایج درباره اختلالات خوردن
- باور غلط: اختلالات خوردن فقط مخصوص دختران نوجوان است.
- واقعیت: این بیماریها میتوانند افراد را در هر سن، جنسیت، نژاد و وضعیت اجتماعی-اقتصادی تحت تأثیر قرار دهند. مردان، افراد مسن و اقلیتها نیز در معرض خطر هستند.
- باور غلط: اگر کسی وزن طبیعی داشته باشد، اختلال خوردن ندارد.
- واقعیت: بسیاری از افراد مبتلا به اختلالات خوردن (مانند پرخوری عصبی) وزن متوسط یا حتی بالاتر از متوسط دارند. وزن، تنها معیار تشخیص نیست.
- باور غلط: این فقط یک فاز است و خودبهخود خوب میشود.
- واقعیت: اختلالات خوردن بدون درمان حرفهای، مزمن شده و عواقب مرگباری به همراه دارند.
انواع شایع اختلالات خوردن: علائم و نشانهها
در ادامه به بررسی سه نوع از شایعترین اختلالات خوردن و یک نوع کمتر شناختهشده اما مهم میپردازیم.
۱. بیاشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa)
فرد مبتلا به بیاشتهایی عصبی، ترس شدیدی از افزایش وزن دارد و تصویری تحریفشده از بدن خود میبیند. این ترس منجر به محدودیت شدید کالری دریافتی و کاهش وزن خطرناک میشود.
علائم بی اشتهایی عصبی:
رفتاری:
- محدود کردن شدید مصرف غذا و کالریشماری وسواسی.
- انجام ورزشهای افراطی و اجباری.
- پنهان کردن غذا یا امتناع از غذا خوردن در جمع.
- پوشیدن لباسهای گشاد برای پنهان کردن کاهش وزن.
جسمی:
- کاهش وزن شدید و چشمگیر.
- احساس سرما، خستگی و ضعف دائمی.
- ریزش مو، خشکی پوست و شکنندگی ناخنها.
- در زنان، قطع شدن چرخه قاعدگی.
روانی:
- ترس شدید و غیرمنطقی از چاق شدن.
- اشتغال ذهنی مداوم با وزن، غذا و رژیم.
- انکار گرسنگی یا جدی بودن کاهش وزن.
۲. پرخوری عصبی (Bulimia Nervosa)
این اختلال با یک چرخه معیوب از «پرخوری» و سپس «رفتارهای جبرانی» مشخص میشود. فرد در یک دوره کوتاه، حجم بسیار زیادی غذا مصرف میکند و پس از آن به دلیل احساس گناه و ترس از افزایش وزن، به روشهایی مانند استفراغ عمدی، استفاده از ملینها، یا ورزش افراطی روی میآورد.
علائم پرخوری عصبی:
- رفتاری:
- دورههای مکرر پرخوری غیرقابل کنترل.
- رفتن به دستشویی بلافاصله بعد از غذا.
- پنهان کردن بستههای خالی غذا.
- رفتارهای جبرانی (استفراغ، استفاده از ملین، ورزش شدید).
- جسمی:
- ورم صورت و غدد بزاقی (گونههای پف کرده).
- فرسایش مینای دندان به دلیل اسید معده.
- زخم روی بند انگشتان (نشانه راسل).
- عدم تعادل الکترولیتها که میتواند منجر به مشکلات قلبی شود.
- روانی:
- احساس شرم، گناه و انزجار پس از پرخوری.
- نوسانات خلقی شدید.
- تمرکز بیش از حد بر وزن و شکل بدن.
۳. اختلال پرخوری (Binge Eating Disorder)
مانند پرخوری عصبی، این اختلال نیز شامل دورههای مکرر پرخوری است، اما با این تفاوت که فرد پس از آن، دست به رفتارهای جبرانی نمیزند. این اختلال، شایعترین نوع اختلال خوردن است.
رفتاری:
- خوردن حجم زیادی غذا در یک دوره کوتاه، حتی زمانی که گرسنه نیستید.
- سریعتر از حد معمول غذا خوردن.
- غذا خوردن در تنهایی به دلیل احساس خجالت.
روانی:
- احساس شدید گناه، شرم و افسردگی پس از پرخوری.
- احساس از دست دادن کنترل حین پرخوری.
جسمی:
- اغلب با اضافهوزن یا چاقی همراه است، اما نه همیشه.
- عوارض مرتبط با چاقی مانند دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی
جدول مقایسهای علائم هشداردهنده اختلالات پرخوری
| علامت هشداردهنده | بیاشتهایی عصبی | پرخوری عصبی | اختلال پرخوری |
| رابطه با وزن | کاهش وزن شدید و خطرناک | وزن معمولاً نرمال یا کمی اضافهوزن | اغلب اضافهوزن یا چاقی |
| رفتار اصلی با غذا | محدودیت شدید و گرسنگی کشیدن | چرخه پرخوری و پاکسازی | دورههای پرخوری بدون پاکسازی |
| احساس حین خوردن | اضطراب و ترس شدید | از دست دادن کنترل | از دست دادن کنترل |
| احساس بعد از خوردن | حس موفقیت در کنترل | شرم، گناه و انزجار | شرم، گناه و افسردگی |
| علائم فیزیکی بارز | لاغری مفرط، ریزش مو | ورم صورت، مشکلات دندانی | مشکلات مرتبط با چاقی |
پرخوری عصبی چیست؟
پر اشتهایی عصبی یا دوره هایی از پرخوری همراه باشیوه های نامناسبی برای توقف افزایش وزن مشخص می شود. ناراحتی جسمی (مانند درد شکمی یا تهوع) مرجب خاتمه پرخوری
می شود و اغلب پس از خاتمه پرخوری، فرد دچار احساس گناه، افسردگی یا نفرت از خود می شود. این بیماران بر خلاف مبتلایان به بی اشتهایی عصبی، معمولاً وزن طبیعی دارند.
پرخوری معرف دوره های رخنه پرخوری است که طی آن ها فرد تسلیم موج گرسنگی ناشی از تلاش برای محدود کردن خوردن برای دستیابی به سطح مطلوب لاغری از نظر جامعه می شود. دسته دیگری از بیماران نیز از پرخوری به عنوان وسیله ای برای خود درمانی در خلال دوره های ناراحتی هیجانی استفاده میکنند. پرخوری صرف نظر از دلیل آن، سبب بروز وحشت می شود زیرا فرد احساس میکند خوردنش از کنترل خارج شده است. پرخوری های ناخواسته منجر به اقدامات ثانویه با انواعی از رفتارهای جبرانی مانند پاکسازی یا یاد ورزش افراطی برای اجتناب از افزایش وزن مورد هراس می شود.
همه گیر شناسی پرخوری عصبی
پراشتهایی یا پرخوری عصبی شایع تر از بعد اشتهایی عصبی است. تخمین شیوع آن بین آن بین ۱ تا ۴ درصد در زنهای جوان است. این اختلال ممکنه در اوایل جوانی آغاز شود. هر چند پر اشتهایی عصبی اغلب در زنان جوانی که وزن طبیعی دارند دیده می شود، ولی گاهاً مبتلایان سابقه چاقی نیز دارند.
عوامل پرخوری عصبی
تحقیقات نشان داده در چرخه های پرخوری و پاکسازی به ناقل های عصبی مختلفی ربط دارد. از آنجا که داروهای ضد افسردگی اغلب برای بیماران مبتلا به پراشتهایی عصبی مفیدند، و نیز از آن ها جا که سروتونین با احساس سیر شدن ارتباط دارد، سروتونین و نوراپی نفرین در پیدایش این اختلال دخیل شناخته شده اند.
به توجه اینکه سطح آندرفین پلاسما در برخی بیماران مبتلا که استفراغ می کنند بالاست، احساس خوشی و راحتی که برخی از بیماران پس از استفراغ احساس می کنند ممکن است مربوط به بالا رفتن سطح آندروفین ها باشد. بستگان درجه اول افراد مبتلا به پر اشتهایی عصبی به میزان بیشتری به این اختلال مبتلا می شدند.
پژوهش های اخیر با استفاده از تصویربرداری طنین مغناطیسی MRI نشان می دهد که در پراشتهایی عصبی پرخوری ممکن است حاصل پیام های ادراک مبالغه آمیز از گرسنگی مرتبط با مزه شیرین باشد که به واسطه ناحیه انسولای قدامی راست مغز ارسال می شوند.
عوامل اجتماعی پرخوری عصبی
بیماران مبتلا به پراشتهایی عصبی مثل مبتلایان به بی اشتهایی عصبی افراد بلند پروازی هستند و در واکنش به فشارهای اجتماعی و اخلاقی لاغر می شوند.
بسیاری از این بیماران افسرده هستند و در خانواده های آنها میزان افسردگی بالاست. در خانواده های این بیماران به طور کلی صمیمیت کمتر از خانواده افراد مبتلا به بی اشتهایی عصبی است و تعارضات آنها بیشتر است . والدینشان افرادی بی توجه و طرد کننده هستند.
عوامل روان شناختی پرخوری عصبی
این افراد در ارتباط با مقتضیات دوره نوجوانی دچار مشکلاتی هستند، اما معاشرتی خشمگین و واکنشی بودن نیز در این افراد قابل مشاهده است. اعتیاد به الکل، دزدی از فروشگاه ها و بی ثباتی هیجانی (از جمله اقدام به خود کشی) یا پرخوری عصبی ارتباط دارد. غذا خوردن کتترل نشده در اختلال پرخوری مشهود است.
بیماران مبتلا به پرخوری عصبی کنترل فرا من ( Superego ) و قدرت ایگوی ندارند. مشکل این بیماران در کنترل تکانه های خود علاوه بر پرخوری و پاکسازی که شاخص های این اختلال است به صورت وابستگی به مواد و روابط جنسی خود تخریبی بروز می کند. بسیاری از مبتلایان به پراشتهایی عصبی سابقه مشکلاتی در جدا شدن از مراقبین خود دارند که با فقدان ابژه های انتقالی در سال های اولیه کودکی تقلبی می کند. برخی
بالینگران متوجه شده اند که این بیماران از بدن خود به عنوان ابژه انتقالی استفاده می کنند. تلاش برای گسستن از تصویر مادر به صورت تردید و دوگانگی در مورد غذا ابراز می شود. خوردن ممکن است معرف میل به در آمیختن با مراقب و بالا آوردن، تظاهر ناخوداگاه میل برای جدایی باشد.
درمان پرخوری عصبی
اکثر بیماران مبتلا به پراشتهایی عصبی بدون عارضه نیازی به بستری شدن ندارند. اغلب نیازمند درمان سرپایی هستند. روان درمانی طولانی مدت، به طورشگفت انگیزی باعث حاصل بهبود می شود.
درمان شناختی – رفتاری اختلال خوردن
(CBT) مهم ترین و اولین روش انتخابی برای درمان پرخوری عصبی محسوب می شود.
درمان شناختی – رفتاری CBT حدود ۱۸ تا ۲۰ جلسه طی ۵ تا ۶ ماه می باشد.
در این درمان:
۱- به چرخه رفتاری پرخوری و روزه داری را که توسط شخص نگه داشته
می شود، بررسی میشود.
۲ – شناخت های معیوب خود را تغییر می دهند و همچنین سبب تغییر باورهای مربوط به غذا، وزن ، تصویر بدن و درک کلی از خود می شوند.
دارو درمانی، داروهای ضدافسردگی از جمله مهارکننده های اختصاصی باز جذب سروتونین نظیر فلوکستین در درمان پراشتهایی مفید بوده اند و این تاثیر شاید به علت بالا بردن میزان هیدروکسی دارید تریپ تامین مرکزی باشد. داروهای ضد افسردگی صرف نظر از وجود اختلال خلقی میتوانند پرخوری و پاکسازی را تخفیف دهند.
در مواردی که اختلال افسردگی و پراشتهایی عصبی به طور همزمان وجود دارند ، درمان دارویی موثر است.
تمرینات ذهن آگاهی به فرد کمک می کند تا فعالانه و بدون قضاوت به احساسات، تجربیات و نیازهای خود توجه کند و این کار به مدیریت اضطراب و تنش روانی کمک می کند .
در پایان می توان گفت یافته ها و شواهد نشان داده اند افرادی که اختلال خوردن دارند به واسطه وجود سطح بالایی از طرح واره های ناسازگار اولیه و همچنین ذهنیت های طرح واره ای به طور قابل مشخصی از جمعیت غیر بالینی قابل تفکیک هستند.
به علاوه مشکلات مرتبط با والدین و دلبستگی اولیه به عنوان میانجی در رابطه بین طرح واره های ناسازگار اولیه و نشانگاه اختلالات خوردن عمل می کنند. در واقع، نسبت نامتجانس و بالایی از کسانی که دچار اختلالات خوردن هستند افرادی اند که در دوران کودکی از تجاوز جنسی و هیجانی و یا رفتاری رنج برده اند.
در سال های اخیر طرح واره درمانی به طور فزاینده ای در پروتکل های گروه درمانی و فردی جهت درمان اختلال خوردن مورد استفاده قرار گرفته است.
چرا من؟ ریشههای پنهان اختلالات خوردن
هیچ علت واحدی برای اختلالات خوردن وجود ندارد. این بیماریها نتیجه تعامل پیچیدهای از عوامل زیر هستند:
- عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی: داشتن سابقه خانوادگی اختلال خوردن، افسردگی یا اضطراب، ریسک ابتلا را افزایش میدهد. عدم تعادل مواد شیمیایی در مغز نیز میتواند نقش داشته باشد.
- عوامل روانشناختی:
- عزتنفس پایین: احساس بیارزشی و عدم کفایت.
- کمالگرایی: تعیین استانداردهای غیرواقعی برای خود.
- تفکر صفر و صدی (سیاه و سفید): “یا کاملاً لاغر هستم یا کاملاً شکستخورده.”
- اضطراب، افسردگی و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD).
- عوامل اجتماعی و فرهنگی:
- فشار رسانهها: ترویج استانداردهای زیبایی غیرواقعی و لاغری افراطی.
- فرهنگ رژیمدرمانی : ارزشگذاری بیش از حد بر وزن و ظاهر.
- سابقه آزار یا تروما: تجربیات دردناک گذشته میتواند زمینهساز باشد.
مسیر بهبودی و درمان اختلال پرخوری
بهبودی کامل از اختلالات خوردن ممکن است. این یک مسیر است، نه یک مسابقه. اولین و مهمترین قدم، درخواست کمک حرفهای است.
درمان اختلالات خوردن معمولاً یک رویکرد تیمی را میطلبد که شامل موارد زیر است:
رواندرمانی
- درمان شناختی-رفتاری (CBT): مؤثرترین روش برای بسیاری از اختلالات خوردن. به شما کمک میکند تا الگوهای فکری و رفتاری ناسالم را شناسایی و تغییر دهید.
- درمان مبتنی بر خانواده (FBT): روشی بسیار مؤثر برای نوجوانان مبتلا به بیاشتهایی عصبی که در آن خانواده نقش فعالی در بهبودی ایفا میکند.
مشاوره تغذیه
- یک متخصص تغذیه به شما کمک میکند تا یک رابطه سالم و طبیعی با غذا برقرار کنید، الگوهای غذایی منظم ایجاد کنید و اطلاعات غلط در مورد تغذیه را اصلاح نمایید.
مراقبتهای پزشکی و دارودرمانی:
- یک پزشک وضعیت جسمانی شما را تحت نظر میگیرد و عوارض ناشی از اختلال را مدیریت میکند. در برخی موارد، داروهای ضدافسردگی یا ضداضطراب میتوانند به مدیریت علائم همزمان کمک کنند.
گروههای حمایتی:
- به اشتراک گذاشتن تجربیات با دیگرانی که شرایط مشابهی دارند، میتواند حس انزوا را کاهش داده و منبع قدرتمندی از حمایت و امید باشد.
اگر احساس میکنید علائمی که در بالا گفته شد را تجربه میکنید، همین حالا اولین قدم را برای حال خوب بردارید.
دکتر سپیده غنیپور با رویکردی تخصصی و فضایی امن، آماده همراهی شما در مسیر بازیابی آرامش است.
پیشنهاد مطالعه: در رابطه با اختلال اضطراب بخوانید
چگونه به یک عزیز دچار اختلال خوردن کمک کنیم؟
اگر نگران یکی از نزدیکان خود هستید، حمایت شما میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
بایدها :
- در یک فضای خصوصی و آرام صحبت کنید: زمان و مکانی را انتخاب کنید که بتوانید بدون مزاحمت صحبت کنید.
- از جملات “من” محور استفاده کنید: به جای “تو خیلی لاغر شدی”، بگویید: “من نگران سلامتیات هستم چون دیدم که وزن زیادی از دست دادی.”
- با صبر و حوصله گوش دهید: آماده باشید که با انکار یا خشم مواجه شوید. قضاوت نکنید و فقط گوش دهید.
- بر سلامت و احساسات تمرکز کنید، نه بر ظاهر: از صحبت در مورد وزن، ظاهر یا نوع غذا خوردن او اجتناب کنید.
- او را تشویق به دریافت کمک حرفهای کنید: پیشنهاد دهید که در پیدا کردن یک درمانگر یا پزشک به او کمک میکنید و حتی او را همراهی میکنید.
نبایدها :
- او را سرزنش یا شرمنده نکنید: به یاد داشته باشید که این یک بیماری است، نه یک انتخاب.
- نصیحتهای سادهانگارانه ندهید: جملاتی مانند “فقط کافیه غذا بخوری” یا “کمتر بخور” بیفایده و آسیبزننده هستند.
- در مورد وزن یا ظاهر خودتان یا دیگران نظر ندهید: این کار میتواند حساسیت او را برانگیزد.
- او را مجبور به غذا خوردن نکنید: این کار میتواند منجر به درگیری و مقاومت بیشتر شود.
- نقش “پلیس غذا” را بازی نکنید: کنترل کردن بشقاب غذای او وظیفه شما نیست و کمکی نمیکند.
اگر شما یا کسی که میشناسید با اختلال خوردن دستوپنجه نرم میکنید، بدانید که امید وجود دارد و کمک در دسترس است. سکوت را بشکنید. شما شایسته بهبودی و یک زندگی سرشار از آرامش هستید.
دکتر سپیده غنی پور در کنار شماست تا این مشکل را حل کند.
پرسشهای متداول اختلالات پرخوری
１. آیا اختلال خوردن با رژیم گرفتن فرق دارد؟
بله، تفاوت اساسی است. رژیم گرفتن معمولاً کوتاهمدت و با هدف کاهش وزن است. اما اختلال خوردن یک وسواس فکری-عملی است که تمام زندگی فرد را تحتالشعاع قرار میدهد و با پریشانی روانی شدید همراه است.
２. آیا میتوان به طور کامل از اختلال خوردن بهبود یافت؟
بله! بهبودی کامل کاملاً امکانپذیر است، هرچند ممکن است یک فرآیند طولانی و چالشبرانگیز باشد. با درمان مناسب و حمایت کافی، افراد میتوانند به یک زندگی سالم و آزاد از بند اختلال خوردن بازگردند.
３. آیا مردان هم دچار اختلال خوردن میشوند؟
قطعاً. تخمین زده میشود که حدود ۱۰ تا ۲۵ درصد از افراد مبتلا به بیاشتهایی و پرخوری عصبی مرد هستند. متاسفانه به دلیل انگ اجتماعی، مردان کمتر برای درمان مراجعه میکنند.
４. اولین قدم برای شروع درمان چیست؟
اولین قدم، صحبت کردن با یک فرد مورد اعتماد است. این فرد میتواند یک پزشک عمومی، یک مشاور مدرسه، یا یک روانشناس باشد. اعتراف به وجود مشکل، شجاعانهترین و مهمترین گام است.
رزرو نوبت برای خدمات اختلالات خوردن
روان درمانی برای زنانی که میخواهند بدرخشند، نه فقط ترمیم شوند.
برای دریافت نوبت همین الان تماس بگیرید:
- تلفن تماس :