آیا تا به حال از خودتان پرسیده‌اید چرا با وجود تجربه‌های تلخ گذشته، باز هم جذب افرادی می‌شوید که در نهایت باعث رنج، ناامیدی یا شکست عاطفی شما می‌شوند؟ بسیاری از افراد تصور می‌کنند انتخاب‌های اشتباه در رابطه صرفاً ناشی از بدشانسی است، اما روانشناسی دیدگاه متفاوتی دارد. در بسیاری از موارد، علت انتخاب همسر اشتباه یا ورود مکرر به روابط ناسالم، در الگوهای عمیق ذهنی به نام «طرح‌واره‌ها» ریشه دارد.
در این مقاله بررسی می‌کنیم که طرح‌واره‌ها چگونه بر انتخاب شریک عاطفی تأثیر می‌گذارند و طرح‌واره درمانی در روابط چگونه می‌تواند به شکستن این چرخه تکراری کمک کند.
با مشاوره آنلاین با دکتر سپیده غنی پور، با یک متخصص باتجربه گفتگو کنید و مشکلات خود را حل کنید.
چرا همیشه جذب افراد اشتباه می‌شویم؟
بسیاری از افراد به طور ناخودآگاه به سمت روابطی کشیده می‌شوند که برایشان آشناست؛ حتی اگر این آشنایی دردناک باشد.
برای مثال:
- فردی با طرح‌واره رهاشدگی ممکن است جذب افرادی شود که از نظر عاطفی در دسترس نیستند.
- فردی با طرح‌واره نقص و شرم ممکن است وارد رابطه با افراد انتقادگر یا تحقیرکننده شود.
- فردی با طرح‌واره اطاعت ممکن است شریک سلطه‌گر و کنترل‌کننده انتخاب کند.
- فردی با طرح‌واره محرومیت هیجانی ممکن است به طور مداوم احساس کند نیازهای عاطفی او در رابطه نادیده گرفته می‌شود.
به همین دلیل است که بسیاری از افراد پس از پایان یک رابطه ناموفق، دوباره وارد رابطه‌ای با الگوی مشابه می‌شوند.
پیشنهاد مطالعه: هنر مرزبندی سالم در روابط: چگونه بدون احساس گناه “نه” بگوییم؟
رایج‌ترین طرح‌واره‌های مؤثر در انتخاب همسر اشتباه
طرح‌واره رهاشدگی
افرادی که این طرح‌واره را دارند دائماً نگران از دست دادن شریک عاطفی خود هستند. آن‌ها ممکن است به افراد بی‌ثبات یا غیرمتعهد جذب شوند و در روابط خود اضطراب زیادی تجربه کنند.
طرح‌واره نقص و شرم
این افراد در اعماق وجود خود احساس می‌کنند به اندازه کافی دوست‌داشتنی نیستند. در نتیجه ممکن است رفتارهای نامناسب شریک عاطفی را تحمل کنند، زیرا باور دارند لایق رابطه بهتر نیستند.
طرح‌واره اطاعت
فرد برای جلوگیری از طرد شدن یا ایجاد تعارض، خواسته‌های خود را نادیده می‌گیرد و بیش از حد به خواسته‌های طرف مقابل اهمیت می‌دهد.
طرح‌واره محرومیت هیجانی
این افراد معمولاً احساس می‌کنند کسی آن‌ها را واقعاً درک نمی‌کند و نیازهای عاطفی‌شان برآورده نمی‌شود. همین موضوع می‌تواند به انتخاب‌های ناسالم در روابط منجر شود.
طرح‌واره درمانی در روابط چگونه کمک می‌کند؟
طرحوارهدرمانی به افراد کمک می‌کند:
- الگوهای تکراری و مخرب روابط خود را شناسایی کنند.
- ریشه‌های این الگوها را در تجربیات گذشته پیدا کنند.
- باورهای ناسالم درباره عشق، صمیمیت و ارزشمندی خود را اصلاح کنند.
- مهارت‌های ارتباطی سالم‌تری ایجاد کنند.
- شریک عاطفی مناسب‌تری انتخاب کنند.
در واقع هدف طرح‌واره درمانی این نیست که صرفاً مشکلات رابطه فعلی را حل کند؛ بلکه تلاش می‌کند الگوهایی را تغییر دهد که سال‌ها باعث تکرار روابط ناسالم شده‌اند.
از کجا بفهمیم مشکل از انتخاب ماست یا از طرح‌واره‌ها؟
اگر چند مورد از نشانه‌های زیر را تجربه می‌کنید، احتمال دارد طرح‌واره‌ها در روابط شما نقش مهمی داشته باشند:
- بارها جذب افراد مشابه شده‌اید.
- روابط شما الگوهای تکراری و قابل پیش‌بینی دارند.
- پس از پایان هر رابطه، با مشکلات مشابهی روبه‌رو می‌شوید.
- در رابطه دائماً احساس طرد شدن، نادیده گرفته شدن یا بی‌ارزشی می‌کنید.
- با وجود شناخت علائم هشداردهنده، باز هم وارد روابط ناسالم می‌شوید.
اگر مدام از خودتان می‌پرسید «چرا همیشه وارد روابط اشتباه می‌شوم؟» احتمالاً پاسخ فقط در انتخاب‌های امروز شما نیست؛ بلکه در الگوهای عمیقی نهفته است که سال‌ها پیش شکل گرفته‌اند. شناخت این الگوها اولین قدم برای ساختن روابط سالم‌تر و رضایت‌بخش‌تر است.
پیشنهاد مطالعه: بحران سی سالگی در زنان و مردان: علائم، علت‌ها و راهکارها
آیا شما هم این الگوها را در روابط خود تجربه می‌کنید؟
اگر احساس می‌کنید بارها در روابط مشابهی گرفتار می‌شوید، جذب افراد نامناسب می‌شوید یا از تکرار شکست‌های عاطفی خسته شده‌اید، ممکن است زمان آن رسیده باشد که ریشه این الگوها را عمیق‌تر بررسی کنید.
دکتر سپیده غنی‌پور با بهره‌گیری از رویکردهای تخصصی روان‌درمانی و طرحوارهدرمانی، به مراجعان کمک می‌کنند تا الگوهای ناسالم رابطه‌ای خود را شناسایی کرده و روابطی سالم‌تر، آگاهانه‌تر و رضایت‌بخش‌تر بسازند.
برای آشنایی بیشتر با خدمات درمانی مرتبط با روابط و مشکلات بین فردی، می‌توانید به صفحه «مشکلات بین فردی» مراجعه کنید.
سوالات متداول
چرا همیشه افراد اشتباه را برای رابطه انتخاب می‌کنم؟
در بسیاری از موارد، انتخاب مکرر افراد نامناسب به الگوهای ذهنی عمیقی به نام طرح‌واره‌ها مرتبط است. این الگوها باعث می‌شوند ناخودآگاه جذب افرادی شویم که ویژگی‌های آشنایی برای ما دارند، حتی اگر این روابط ناسالم باشند.
آیا طرح‌واره‌ها روی انتخاب همسر تأثیر دارند؟
بله. طرح‌واره‌ها می‌توانند انتظارات، نیازهای عاطفی و معیارهای انتخاب شریک زندگی را تحت تأثیر قرار دهند و در برخی موارد باعث شوند فرد به سمت روابط آسیب‌زا یا تکراری کشیده شود.
مهم‌ترین علت انتخاب همسر اشتباه چیست؟
عوامل مختلفی مانند عزت نفس پایین، تجربیات کودکی، وابستگی عاطفی، ترس از تنهایی و طرح‌واره‌های ناسازگار می‌توانند در انتخاب همسر نامناسب نقش داشته باشند.
طرح‌واره درمانی در روابط چیست؟
طرح‌واره درمانی روشی درمانی است که به افراد کمک می‌کند الگوهای فکری و رفتاری ریشه‌دار خود را شناسایی کرده و آن‌ها را تغییر دهند تا بتوانند روابط سالم‌تر و رضایت‌بخش‌تری ایجاد کنند.
از کجا بفهمم در یک رابطه ناسالم قرار دارم؟
اگر در رابطه خود احساس تحقیر، کنترل شدن، نادیده گرفته شدن، اضطراب مداوم یا وابستگی شدید دارید، ممکن است در یک رابطه ناسالم قرار داشته باشید و بهتر است این موضوع را با یک متخصص بررسی کنید.
آیا می‌توان الگوی تکراری شکست در روابط را تغییر داد؟
بله. با افزایش خودآگاهی، شناخت طرح‌واره‌های شخصی و دریافت کمک تخصصی، می‌توان الگوهای ناسالم رابطه‌ای را تغییر داد و انتخاب‌های عاطفی آگاهانه‌تری داشت.
چند جلسه طرح‌واره درمانی برای مشکلات رابطه لازم است؟
تعداد جلسات به شدت مشکلات، نوع طرح‌واره‌ها و اهداف درمانی هر فرد بستگی دارد. پس از ارزیابی اولیه، درمانگر می‌تواند برآورد دقیق‌تری ارائه دهد.
